Nieuwsbericht

10 oktober 2017

Astrolabium

Breedtegraad bepalen

Met hoekmeetinstrumenten als het kwadrant, het astrolabium en de jakobsstaf konden zeelieden overdag de hoogte van de zon of 's nachts van de Poolster worden gemeten. Op deze instrumenten lazen ze af op hoeveel graden noorder- of zuiderbreedte het schip zich bevond. Maar hoe ging dat in zijn werk?

Op het noordelijk halfrond kon je vrij simpel de breedtegraad bepalen met behulp van de Poolster: die staat aan de noordpool recht boven de waarnemer, dus in een waarnemingshoek van 90º t.o.v. de horizon. Aan de evenaar staat hij net boven de horizon, dus een waarnemingshoek van 0º. De hoogte van de Poolster komt dus overeen met de breedtegraad. Op het zuidelijk halfrond, waar de Poolster nooit te zien is, gebruikten zeelieden de hoogte van de zon (op haar hoogste punt). Met behulp van tabellen werd deze meting omgerekend naar een breedte-positie. 

Helaas was de lengtegraad bepalen in de 17e eeuw een stuk lastiger...