Kaarten

VOC kaarten

Goede zeekaarten waren onmisbaar aan boord van de VOC-schepen. In de beginjaren waren dit vaak op slinkse wijze verkregen Portugese kaarten, maar al gauw ging de VOC zelf kaarten produceren. Voor de Aziatische water gebeurt dit in Tasmans tijd al niet meer in Amsterdam, maar op een speciaal kaartenmakersatelier in Batavia.

 

VOC kaarten

VOC Overzeiler Indische Oceaan - Joan Blaeu - Rotterdam Maritiem Museum

Kaartenmakers in Batavia

Op het VOC kaartenmakersatelier in Batavia werkten talentvolle tekenaars en ervaren navigatoren nauw samen om te zorgen voor actuele kaarten. Hier werkten mensen als Abel Tasman, Isaac Gilsemans en Frans Visscher.

De kaarten waren kostbaar en ‘top-secret’. Zulke belangrijke informatie over kustlijnen, ondieptes, riffen en forten mocht niet in handen van de concurrentie vallen. Toch was de geheimhoudingsplicht van de kaartenmakers én de schippers verre van waterdicht. Geregeld vielen kaarten in handen van niet VOC-ers. Vanaf 1655 moesten de navigatieofficieren voor vertrek een lijst voor ontvangst tekenen, met daarop de meegekregen kaarten. Bij aankomst moesten ze de complete set inleveren en als er kaarten ontbraken, volgde een fikse boete.

Het Bekende Zuidland

Er waren al eerder Nederlandse zeevaarders geweest die voet hadden gezet op Australische grond, te beginnen met Willem Jansz in 1606 met de Duyfken, maar van een systematische expeditie was het nog niet gekomen.

Nadat de VOC in 1617 de Brouwerroute verplicht had gesteld voor al haar schippers, landden verschillende Nederlandse zeevaarders op de kust van Australië. Dit speelde een onbedoelde maar belangrijke rol bij het in kaart brengen van het ‘bekende Zuidland’. De zeelui die aan wal gingen, rapporteerden dat het een dor land was dat de VOC weinig te bieden had.

In 2016 herdachten Australië en Nederland samen de ontdekking van het Land van Eendracht door Dirk Hartog, toen precies 400 jaar gelden.  Hij zou het nieuw ontdekte land de naam "Eendrachtsland)" geven, naar zijn schip. Deze naam bleef in gebruik tot Tasman in 1644 de naam 'Nieuw Holland' introduceerde.

VOC-cartograaf Hessel Gerritsz maakte er een beroemde kaart van (zie hiernaast), waarin hij ook de ontdekkingen van Frederik de Houtman uit 1619, op het schip Dordrecht, en van Jacob d'Edel, op het  VOC schip Amsterdam, meenam. 

Het Onbekende Zuidland

In hun briefing aan Tasman schrijven Gouverneur-Generaal Anthony van Diemen met de Raad van Indië dat ze het tijd vinden de ‘ontdekking van het Onbekende Zuidland’ ter hand te nemen. Van Diemen, en met hem vele anderen, ging er van uit dat onder dit ‘bekende Zuidland’, het huidige West-Australië, het continent nog veel verder doorliep. Men dacht hier de door Marco Polo beschreven landen ten zuidoosten van China te vinden: Beach (rijk aan goudmijnen), Lucach en Maletur (vol met allerlei specerijen). Dit zuidelijke Terra Australis had een magische aantrekkingskracht op de Nederlanders.

Een bijkomende opdracht aan Tasman was om de passage van de Indische Oceaan naar de Zuidzee te vinden. Dit had mede te maken met de oorlog tegen Spanje.