Kaarten

Op zoek naar het Onbekende Zuidland

Het was de meest ambitieuze ontdekkingsreis die de VOC ooit voorbereidde. Ze wilden dat Tasman, net als Colombus vóór hem, een nieuw continent zou ontdekken met goud en zilver.

 

Op zoek naar het Onbekende Zuidland

Wereldkaart van Mercator met Zuidland - Koninklijke Bibliotheek

Terra Australis

In hun briefing aan Tasman schrijven Gouverneur-Generaal Anthony van Diemen met de Raad van Indië dat ze het tijd vinden de ‘ontdekking van het Onbekende Zuidland’ ter hand te nemen. Er waren al enkele Nederlandse zeevaarders geweest die voet hadden gezet op Australische grond, te beginnen met Willem Jansz in 1606 met de Duyfken, maar van een systematische expeditie was het nog niet gekomen.

<p>Kopie uit 1670 van de kaart van de ontdekkingsreis van de Duyfken, het eerste Nederlandse schip dat Australi&euml; aandeed.</p>

Kopie uit 1670 van de kaart van de ontdekkingsreis van de Duyfken, het eerste Nederlandse schip dat Australië aandeed.

Rijk aan goud en specerijen

Nadat de VOC in 1617 de Brouwerroute verplicht had gesteld voor al haar schippers, landden verschillende Nederlandse zeevaarders op de kust van Australië. Dit speelde een onbedoelde maar belangrijke rol bij het in kaart brengen van het ‘bekende Zuidland’. De zeelui die aan wal gingen, rapporteerden dat het een dor land was dat de VOC weinig te bieden had.

Toch ging Van Diemen, en met hem vele anderen, er van uit dat onder dit ‘bekende Zuidland’, het huidige West-Australië, het continent nog veel verder doorliep. Men dacht hier de door Marco Polo beschreven landen ten zuidoosten van China te vinden: Beach (rijk aan goudmijnen), Lucach en Maletur (vol met allerlei specerijen). Dit zuidelijke Terra Australis had een magische aantrekkingskracht op de Nederlanders.

 

De Opdracht

In 'instructie', gericht aan Abel Tasman, Frans Visscher en de verdere leden van de scheepsraad, staat dat Tasman de kusten van het bekende Zuidland in kaart moet brengen, moet zoeken naar het Onbekende Zuidland én een veilige zeeweg naar Zuid-Amerika openleggen. Die passage van de Indische Oceaan naar de Zuidzee had mede te maken met de oorlog tegen Spanje.

Van Diemen wilde antwoord op vier vragen: of Nieuw-Guinea met het Zuidland verbonden was, waar het Onbekende Zuidland precies lag, welke rijkdommen er te vinden waren en tenslotte zocht hij naar een route waarlangs VOC-schepen ongezien de Spaanse vestigingen in Zuid-Amerika konden aanvallen en veroveren.

Vanaf Mauritius zou Tasman op ongeveer 50 graden zuiderbreedte richting het oosten moeten gaan. Vervolgens mochten ze zelf bepalen wanneer ze precies de koers zouden verleggen naar het noorden: 1. ter hoogte van de oostelijke punt van nieuw-Guinea of de Salomons eilanden, 2. als er een zekere route naar Zuid-Amerika gevonden was, of 3. als het Onbekende Zuidland bereikt werd.

Na deze etappe in de reis, zou Tasman nog de zuidwestkust van Nieuw-Guinea moeten verkennen tot aan het in 1616 ontdekte Land van Eendracht (video hier onder).

Het Zuidland

Het Zuidland dat Tasman ontdekte, beantwoordde niet aan het droombeeld van een groot continent, rijk aan goud- en zilver. Maar de witte plekken op de kaart werden ingevuld. Vooral met het blauw van de zee, maar ook met nieuw ontdekte landen: Van Diemens Land (Tasmanië), Statenland (Nieuw-Zeeland) en verschillende eilanden, waaronder Tongatapu.

Hoewel men bij terugkeer in Batavia zei teleurgesteld te zijn in Tasmans doortastendheid als expeditieleider, werd hij in 1644 opnieuw op expeditie gestuurd. Opnieuw mocht hij onderzoeken of Nieuw-Guinea verbonden was met het bekende Zuidland. Weer vond hij de Torres straat niet, maar bracht wel de noordkust van Australië gedetailleerd in kaart. Van deze reis is geen journaal bewaard gebleven, waardoor we niet veel weten van het verloop en de ontmoetingen met de bevolking, die er waarschijnlijk wel geweest zijn.